entree
logo


Ondernemers en bewoners ...

... samen sterk

line decor
  
line decor
 
 
 
 

 
 
Ontstaansgeschiedenis van de
Beeklaan

beschreven aan de hand van een kaartvergelijk

“Oo Den Haag mooie stad achter de duinen” zong Harry Jekkes in 1982. Een mooie stad achter de duinen, zeker maar vooral ook een mooie stad op de duinen. Het systeem van oude
duinen en de daartussen gelegen strandvlakten zijn bepalend geweest voor de ontwikkeling van de stad Den Haag. Dit strandwallen en strandvlaktesysteem is tot op de dag van vandaag goed waarneembaar in de stad. Zo ook bij de Beeklaan. Op de kaart met de standwallen en -vlaktes is te zien dat de Beeklaan gedeeltelijk op de wal ligt, het zand, en gedeeltelijk op de vlakte, het veen. Het deel ten noorden van de Weimarstraat ligt op het zand en het deel ten zuiden van de Weimarstraat ligt op het veen. Dit verschil kan je tot op de dag van vandaag zien in de stad. De Loosduinsekade ligt ook weer op de wal. De voormalige vaart, waarover de groente van Loosduinen naar de stad vervoerd werd, is gegraven in de strandwal. Aan weerzijde van de vaart lag een weg of pad. Dit pad werd ook gebruikt als jaagpad.

3
kaart met strandwallen en vlaktes. De rode streep is de Beeklaan. Donker geel zijn de oude duinen en licht geel de jonge duinen.

Op de kaart van 1600 vallen de duinen, jong en oud, goed op. Tussen de duinen liggen gebieden die in cultuur gebracht zijn en in gebruik zijn als landbouwgronden. Aan de onderkant van de kaart kan je de landerijen aan weerszijde van de Loosduinsevaart zien liggen. Binnen het rode kader zien je ook de aanzet van de Beeklaan. De Beeklaan is dus ontstaan vanuit de Loosduinsekade! Op deze kaart is goed te zien dat de Beeklaan dood loopt in de duinen, waar eeuwen later pas de Laan van Meerdervoort en dergelijke ontwikkeld worden. Goed te zien op de kaart zijn de diverse kavels die aan de Beeklaan lagen. Dit zijn boerderijen die de koeien lieten grazen op de aanpalende gronden. Meer naar het zuiden lag een heerlijkheid Valkenbos met een eigen oprijlaan. De Beeklaan werd hier Beeklaan genoemd omdat langs de weg een “beek” lag voor de afwatering van de polder, wellicht ook de grens tussen Loosduinen en de stad Den Haag. Het meer richting zee ontgonnen gebied was een strandvlakte destijds Segbroek (broek=natte gronden) genoemd. Midden door het Segbroek lag de beek, later de Haagse Beek. Deze voerden het water af uit de polder richting Sorgvliet en later ook
de Hofvijver. Aan de rand van de duinen werden diverse Buitens gebouwd. Sorgvliet is daar een prachtig voorbeeld van. Sorgvliet ligt ook aan de verhardde weg naar Scheveningen, naar verluid de oudste verhardde weg buiten de bebouwde kom van Nederland.

4
kaart uit 1830

Op de kaart van 1830 is te zien dat de oude duinen tussen het Segbroek en de landerijen gekoppeld aan de Loosduinsekade langzaam in cultuur gebracht worden. Zo is goed te zien dat ter hoogte van de Beeklaan landbouwgrond in een strakke vorm ontwikkeld is. Dit is een boerderij van Willem III. Hij heeft hier een paardenhouderij gehad, Kranenburg. De middenas van dit gebied heeft de ligging van de huidige Beeklaan, het Dreesgedeelte ten noorden van de Laan van Meerdervoort. Deze kaart laat prachtig zien hoe belangrijk de Loosduinsekade als lijn in het landschap was. Deze lijn werd naast transport ook gebruikt voor een wandeling vanuit de stad. Destijds bestond café de Vink (thans van oudsher de Vink) al en was het een uitspanning waar de wandelaar kon genieten van een kopje koffie of thee. Op deze kaart is ook goed te zien dat het zuidelijke deel van de Beeklaan bebouwd is en het noordelijk deel
niet. Het heerlijkheid Valkenbos is hier nog aanzienlijk uitgebreid. Leuke wetenswaardigheid op de kaart is de naam van het duingebied naast Sorgvliet, namelijk het Oostblok. Ook toen leefde blijkbaar al een maatschappelijk debat over de inwoners uit de MOE landen.

5
kaart uit 1870

De kaart van 1870 laat een vertekend en niet correct beeld zien. Een aantal zaken op de kaart zijn het noemen en tonen wel waard. Zo is te zien hoe de Beeklaan doorgetrokken is tot over Kranenburg. Ook is goed te zien dat de Beeklaan hier de grens vormt tussen de beide gemeenten en dus ook de grens tussen bebouwing en landerijen. Op deze kaart zijn
een paar stedenbouwkundig keuzen ook goed te zien. Zo is er gekozen voor een regelmatige verkaveling die aansluit op het patroon van het onderliggende landschap. Veelal werden de voormalige sloten gedempt en ingericht als wegen. Ook is te zien dat de rooilijn van de blokken
ten noorden van de Weimarstraat verder terug lagen dan de rooilijn ten zuiden van de Weimarstraat. Dit heeft te maken met een sloot (de “Beek”) die in eerste instantie is blijven liggen. Ook had men aan deze zijde meer ruimte om een formeel profiel met middenberm te maken, dat was mode destijds. Aan de zuidzijde werden de woningblokken steeds korter door de ligging van de Regentesselaan.

6
kaart uit 1876

Op de kaart van 1876 is te zien dat de Beeklaan doorgetrokken is tot aan de boerderij Kranenburg. Verder is op deze kaart goed te zien dat de stadsrandproblematiek van verrommeling ook in 1876 aan de orde van de dag was. Zo had men ver buiten de binnenstad de gasfabriek gebouwd, de huidige verademing aan de Gaslaan. Tevens lagen hier nog enkele tuinderijen en bedrijven. Verder was het gebied open en onbebouwd en werd het voornamelijk gebruikt voor landbouw.

7
kaart uit 1896

20 jaar later, 1896, is het gebied onherkenbaar veranderd. Het verversingkanaal is gegraven en maakt een nieuwe lijn in de stad. Hierdoor komt de Kranenburg in eens aan een kanaal te liggen. Hier wordt de sluis gebouwd en zo verliest de Kranenburg zijn agrarische functie. De wijk rond het Sweelinckplein en de Zeeheldenbuurt zijn tot ontwikkeling gebracht en Weimarstraat en de Regentesselaan staan op kaart. Langzaam wordt de wijk Regentessekwartier ingevuld vanuit het oosten. Goed te zien is het landbouwkundige gebruik aan de zuidzijde van de Beeklaan. Op deze kaart is de eerste aanzet van de Laan van Meerdervoort te zien. Van Meerdervoort was een grote bouwonderneming die grote delen van Den Haag tot ontwikkeling
heeft gebracht. Moet u zich in denken dat we vandaag de dag in een nieuwbouwwijk de Bouwfondsdreef, de Heijmansallee en de AMweg zouden maken.

8
kaart uit 1898

Op de kaart van 1898 is te zien dat het gebied verder ontwikkeld wordt. In deze twee jaar tijd wordt ook de Laan wat verder doorgezet. Ook wordt aan de zuidzijde een aanzet gedaan om aan de westzijde van de Beeklaan te gaan ontwikkelen. Dat gebeurd precies daar waar geen
huizen staan en geen tuinderijen liggen, maar gewoon grasland. Sommige dingen veranderen ook nooit.

9
kaart uit 1900

Op de kaart van 1900 is te zien dat er stevig doorgebouwd en ontwikkeld wordt. Zo wordt een groot gedeelte ten westen van de Beeklaan ontwikkeld en komt het heerlijkheid Valkenbos in de verdrukking te liggen, maar de naam leeft voort in de wijk Valkenbos. Op de kaart komt ook een afkorting te staan R.C.K. Dit verwijst naar een koop van de Katholieke kerk. Zij hebben hier een groot kavel gekocht om een kerk in 1900 te bouwen. Alvorens de kerk hier gebouwd werd stond hier een villa van de schilder Jan Toorop. Later in 1904 is naast de kerk een school gebouwd. Deze kaart laat ook zien dat het deel tussen de Beeklaan, het verversingskanaal en de Laan tot ontwikkeling werd gebracht. De andere zijde blijft vooralsnog landelijk.

10
kaart uit 1911

De kaart van 1911 laat nog steeds zien dat de Beeklaan op het Dreesgedeelte grotendeels aan één zijde bebouwd is. Dat is op zich opmerkelijk als je ziet hoe andere wijken tot ontwikkeling zijn gebracht. Deze kaart geeft ook mooi inzicht in de uitbreiding en aanleg van een
uitgebreid tramnetwerk. Een deel van de lijnen op deze kaart zijn inmiddels weer verdwenen, bijvoorbeeld de Groot Hertoginnenlaan. Verder is de wijk Regentes en Valkenbos aan weerszijde van de Beeklaan ontwikkeld. Op deze kaart is goed te zien dat het noordelijke deel, tussen de Laan en de Weimarstraat, een stuk breder is met middenberm en het zuidelijke deel is smaller. Het cluster met de kerk, school en tuinen is een mooi open en groen cluster in de wijk.

Op de kaarten van 1924 en 1943 is niet veel veranderd, zeker rond de Beeklaan niet. Enkele lege plekken zijn bebouwd geraakt. Wel is het mooi om te zien hoe de oude beken te noorden van de Laan opgenomen zijn in het stedenbouwkundige patroon als groenzones tussen de bebouwing.
11a
1924

Dan volgt de zwarte bladzijde voor Den Haag. De Duitsers stellen hun plannen voor de Atlantikwall op en deze zijn voor Den Haag zeer ingrijpend. De kaart uit 1950 laat een gearceerd gebied zien, dat hele gebied is ontdaan van bebouwing, gesloopt dus. In deze lege vlakte zijn
de beken vergraven tot tankgrachten. Dat verklaard ook de abrupte overgang in sfeer van de Beeklaan t.h.v. de woning van Willem Drees naar de schoolgebouwen en de Segbroeklaan. Op de kaart van 1957 is te zien dat de tankgrachten ingericht zijn als singels met brede groenzones. Ook is deze ruimte benut voor het aanleggen van een stevige infrastructuur. De gebouwen aan weerszijden van de groenzone zijn opgetrokken in wederopbouwarchitectuur, jaren ’50.

12a
kaart uit 1950

Conclusie:
De Beeklaan is een oude, zeer oude lijn. De Beeklaan is ontstaan vanuit de zuidzijde, de Loosduinsekade. De weg dankt zijn naam aan een beek die parallel lag aan de weg. Later is de Beeklaan pas doorgetrokken tot over de huidige Laan van Meerdervoort, bijna tot aan de Haagse Beek. Het verloop van de Beeklaan heeft alles te maken met de ontwikkeling. Langs het smalle zuidelijke deel stonden lange tijd bestaande boerderijen en was door de aanleg van de Regentesselaan krapper stedenbouwkundig te verkavelen. Het noordelijk deel is in één keer ontwikkeld met middenberm, dat was in de mode. Ook lag hier een watergang die belangrijk was voor de afwatering van het gebied. Het deel ten noorden van de Laan van Meerdervoort is echt anders, dit is later tot ontwikkeling gekomen. Dit waren de gronden van het heerlijkheid Kranenburg waarvan de oprijlaan de latere Beeklaan vormt. Door zijn ouderdom herbergt de Beeklaan vele geheimen, zichtbare en onzichtbare, herkenbare en onherkenbare. Ook staan er nog vele prachtige panden langs de Beeklaan die iets vertellen van de rijkdom waarmee de Beeklaan ooit getooid was.

13a

 

 
 

 

Auteur: Wijnand Bouw

 

1
foto van de Groot Hertoginnelaan met middenberm, dit beeld is doorgezet op de Beeklaan

2
kaart uit 1600

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



11b
1943



 

 


12b
kaart uit 1957

 

 

 

13b

13c

13d

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.


 

 

 

 

©2011 Lapidee-Lokker